miðvikudagur, desember 1

Árið 1918

"Árin líða og tímarnir breytast, alt gengur sinn vanalega gang í ríki náttúrunnar

Kynslóðir fæðast og kynslóðir deyja og altaf kemur nýtt og nýtt í staðin fyrir hið gamla sem líður undir lok

Tíminn er dýrmætur; liðin tími kemur aldrei aftur; sá sem eyðir tímanum í iðjuleysi eða án þess að hafast nokkuð þarflegt að; hann eyðileggur tímann fyrir sjálfum sjer og rækir ekki skyldur sínar við náungann.

Löndin bera vitni um starfsemi þjóðanna, lifnaðarháttu þeirra og framfarir.

Flestar þjóðir eiga í fórum sínum minjar liðinna tíða, frá eldri kynslóðum sem hafa lifað og starfað í löndunum.

Minjar þessar lýsa störfum þjóðanna og menningu.

Fáar þjóðir munu eiga meira af slíkum minjum en Ítalir og Grikkir og lýsir það best hinni fornu menningu þeirra.

Svo langt voru þær komnar í sumum listum að menningarþjóðir nútímans hafa alls ekki komist til jafns við þær.

---



Það má með sanni segja að það hafi verið eitt hið viðburða ríkasta ár í sögu mannkynsins og margir hafa þeir atburðir gerst á því er seint munu fyrnast.

Sjaldan eða aldrei hefur verið jafndimt yfir heiminum og í ársbyrjun 1918 þegar svo mátti að orði kveða að flestar þjóðir heimsins bærust á banaspjótum og hin örfáu ríki er hlutlaus voru máttu búast við því á hverri stundu að dragast inn í hringiðu ófriðarins.

Margar þjóðir, bæði hlutlausar og ófriðarþjóðir hafa átt fullt í fangi með að afla sjer daglegs viður væris vegna samgönguleysis og vöruskorts.

Mörgum hugsandi mönnum hryllti við hinu hræðilega ástandi í heiminum, þar sem hinar mentuðustu þjóðir heimsins eyddu kröftum og hugviti til þess að eyðileggja verk margra kynslóða.

Það er óhætt að fullyrða að aldrei hafi eyðileggingin farið jafn hörðum höndum um löndin og í þessum voðalega hildarleik þjóðanna.

Jörðin þar sem barist hefur verið flakir í sárum er seint munu gróa og fjöldi hinna fegurstu listaverka hafa verið eyðilögð.

Þúsundum skipa hefur verið sökt á sjáfar botn og bíða þau þar sem þögul vitni hinnar hræðilegu styrjaldar.

Nú fyrst við árslok 1918 er nokkurnvegin vissa fengin fyrir því að hin lang vinna heimsstyrjöld sem staðið hefur yfir samfleytt í fjögur ár og hálfan fjórða mánuð sje nú að mestuleiti á enda.

Og nú fyrst sjer maður rofa fyrir hinum bjarta friðardegi þegar þjóðirnar láta sjer skiljast að þær eiga að lifa saman í bróðerni og kærleika hver til annarar og stefna að því háleita takmarki að efla frið á jörðu.

---





Nú langar mig til að renna huganum yfir helstu atburði þá er okkur Íslendinga snertir; og er þá fyrst og fremst að minnast á tíðina.

Veturinn frá nýári var ákaflega harður og óvenjulega mikil frost svo að vart eru dæmi til annars eins.

Hafís rak að landi litlu eftir nýár og dvaldi inn í fjörðum fram undir sumarmót, en það sem bjargaði bændum frá heyþroti og skepnufelli var það að vorið kom óvenjulega snemma og var fremur blítt.

Sumar var fremur kalt en þurrviðra samt og var grassprettan víðast hvar slæm og heyfengur bænda lítill.

Haustið var fremur gott, en seint í Október birjaði Katla að gjósa og gerði mikið tjón, einkum sunnanlans.

Veturin fram að nýári 1919 var einmuna góður.

Seinnipart ársins geysaði hin svokallaða "spánska veiki" í Reykjavík og víðar útum land og drap marga menn og þar á meðal ýmsa merkismenn svo sem Guðm. Magnússon rithöfund og Jóh. Kristjánsson ættfræðing og ýmsa fleiri.

Þá vil jeg síðast en ekki síst geta þess atburðar sem gera mun árið 1918 ógleymanlegt í sögu Íslands því að á því ári hefur Ísland verið viðurkent frjálst og full valda ríki með sjer stökum siglingafána og er þar með náð að því takmarki sem þjóðin hefur kepst að í fleiri aldir."


Guðmundur Kristjánsson, 17 ára.
Íslenskur stíll skrifaður á Borðeyri veturinn 1918-1919.

(Þetta er ritgerð eftir afa minn sem fannst í lítilli stílabók ofan í skúffu. Afi fæddist 1901 ólst upp í mikilli fátækt í Dalasýslu og bjó lengst af hjá föðurbróður sínum á Skarði í Haukadal, því langafi þurfti að bregða búi vegna veikinda.)

fimmtudagur, október 21

Af trúboði



Það er mikið talað um ályktun Mannréttindaráð Reykjavíkur um samskipti kirkju og skóla. Sem trúleysingi er ég alveg sammála því að skólar eiga ekki að vera vettvangur trúboðs, og í sjálfu sér er þessi ályktun skref í rétta átt. En samt... það er eitthvað sem truflar mig við þetta. Og eftir að hafa hugsað málið aðeins og lesið hinar og þessar umræður um þetta (sem eru óneitanlega misgáfulegar, svo ekki sé meira sagt) er ég eiginlega á því að það eigi þvert á móti að fara lengra í hina áttina. Let me explain...

Ég er trúleysingi, en ólíkt t.d. Vantrúarmönnum lít ég ekki á mitt trúleysi sem eitthvað aktívt ástand. Ég bara trúi ekki og er nokk sama hvað aðrir gera. Ég á líka dreng á unglingsaldri sem er nýfermdur. Barnsmóðir mín er líka trúlaus og við erum bæði utan þjóðkirkjunnar og höfum verið lengi. Drengurinn var því ekki skírður, bara nefndur, við fórum aldrei með hann í kirkju (nema í skírnir hjá ættingjum og aðrar slíkar athafnir) en ræddum samt oft við hann um guð og jesú, hann lærði að fara með bænir hjá ömmu sinni, sem hann gerði á tímabili og við fórum þá með bænirnar með honum. Í skólanum hans urðum við nú ekkert sérstaklega vör við návist kirkjunnar. Eftir því sem við best vitum kom aldrei neinn prestur í heimsókn, en börnunum stóð til boða að fara í kirkjustarf eftir skóla einu sinni í viku. Hann langaði að fara, aðallega vegna félaganna sem fóru allir, og okkur fannst sjálfsagt að leyfa honum það. Þegar kom að fermingunni leyfðum við honum að taka sjálfur ákvörðun, ræddum málin við hann fram og til baka og veltum hlutunum fyrir okkur, þ.e. hvort hann vildi fermast í kirkju, borgaralega eða alls ekki. Hann ákvað að fermast borgaralega. Honum fannst gaman í fermingarfræðslunni og vorkenndi félögum sínum mikið sem þurftu að mæta í messur til að mega fermast. Athöfnin sjálf var skemmtileg og innihaldsrík og allt gekk eins og í sögu. Við erum hæstánægð með borgaralega fermingu og þakklát fyrir samtök eins og Siðmennt.

Semsagt, við foreldrar hans erum trúlaus, en höfum aldrei reynt að þvinga okkar trúleysi á son okkar en höfum vissulega rætt við hann um trú og trúmál á misgagnrýninn hátt, allt eftir aldri hans og þroska. Hann komst svo sjálfur að þeirri niðurstöðu að hann tryði nú eiginlega ekki sjálfur. Þess vegna á ég frekar erfitt með að setja mig í spor þeirra trúlausu foreldra sem segja sorgarsögur af börnunum sínum sem verða útundan í skólastarfi út af prestaheimsóknum. Sjálfum fannst mér ekkert tiltökumál þótt hann færi í kirkjustarf, ég treysti honum einfaldlega til að komast að sinni eigin niðurstöðu með tíð og tíma, og get ekki séð af hverju þetta þarf að trufla aðra foreldra þótt þau séu trúlaus.

Og það er líklega það sem er að trufla mig við þessa ályktun. Vissulega er það gagnrýnisvert að þjóðkirkjan geti sent presta inn í skóla til að boða trú (þó manni skiljist á sögum sem ganga að þeir séu mest að syngja með krökkunum og segja sögur, enda myndu krakkar ekkert nenna að hlusta á einhvern eld og brennistein). En að úthýsa þeim, tja, finnst mér eiginlega bara kjánalegt koppát. Þvert á móti ætti að efla samstarf skólanna við öll trúfélög og lífsskoðunarfélög, ekki bara þjóðkirkjuna, líka múslima, Siðmennt, Ásatrúarmenn o.s.frv., bjóða þeim að senda fólk til að hitta nemendurna og spjalla við þá. Á móti ætti þá að hvetja krakkana til að forvitnast um fólkið og trúna og spyrja gagnrýnna spurninga (því eins og allir vita sem umgangast krakka eru þau mjög góð í að spyrja gagnrýnna og oft ósvífinna spurninga um lífið og tilveruna, og eru auk þess fljót að sjá í gegnum bullið. Þetta yrði þó kannski til þess að sumir trúarhópar kysu að senda ekki fulltrúa í skólana fyrst þeir fá ekki að mala gagnrýnislaust;-). Kennsla í gagnrýnni hugsun er nefnilega það sem helst vantar í skólastarfið, og það er ekki nóg að kenna gagnrýna hugsun, hana verður að efla og hún verður bara efld með því að takast á við lífið og spyrja spurninga um það sem á vegi manns verður. Með því að útiloka trú- og lífsskoðunarfélög frá skólastarfinu er verið að loka krakkana af og vernda þau að ósekju í stað þess að leyfa þeim að takast á við hlutina á eigin forsendum. Eflaust eru margir foreldra sem geta ekki hugsað sér að börnin kynnist því sem foreldrarnir sjálfir hafa andstyggð á, en mér er nokk sama um svoleiðis pakk, foreldrar hafa í sjálfu sér engan rétt á því að troða sinni lífsskoðun upp á börnin sín frekar en aðrir. Skólarnir eiga að veita börnunum eins víðtæka fræðslu um sitt eigið samfélag og kostur er, og það er ekki gert með því að loka þau af inni í skólastofu.

Miðað við umræðuhefðina hérna á Íslandi veitir ekki af gagnrýnni hugsun, að fólk fái að þjálfast í að ræða um hluti og skiptast á rökum og horfa á hlutina frá mismunandi sjónarhornum. Okkur væri kannski barasta viðbjargandi eftir allt saman.

laugardagur, september 11

Die deutsche Welle

Einhvern tímann skrifaði ég bloggfærslu um Nico, og hélt þar fram að það væru mistök að reyna að flokka hana í einhverja hefðbundna flokka innan rokk- og popptónlistar. Frekar ætti að líta á hana sem einhvers konar framhald af þýskri sönghefð, sérstaklega þeirri sem þróaðist upp úr kabarettinum í Weimar-lýðveldinu. Hér eru sýnishorn af þeirri hefð, nokkurn veginn í réttri tímaröð:

Lotte Lenye - Seerauber Jenny (Die Dreigroschenopern, 1931)



Marlene Dietrich - Lili Marleen



Lotte Lenya - September Song



Nico - You forget to answer (ca. 1980)



Dagmar Krause - Surabaya Johnny



Nina Hagen - Sarah

föstudagur, mars 19

here



I was dressed for success
but success it never comes
and I'm the only one who laughs
at your jokes when they are so bad
and your jokes are always bad
but they're not as bad as this
come join us in a prayer
we'll be waiting, waiting where
everything's ending here
and all the sterile striking it
defends an empty dock you cast away
and rain upon your forehead
where the mist's for hire if it's
just too clear
let's spend our last
quarter stance randomly
go down to the outlet once again
painted portrait of minions and slaves
crotch mavens and one night plays
are they the only ones who laugh
at the jokes when they are so bad
and the jokes are always bad
but they're not as bad as this
come join us in a prayer
we'll be waiting, waiting where
everything's ending here
and all the spanish candles
unsold have gone away to this
and a "run-on piece of mount on"
trembles, shivers runs down the freeway
I guess she spent her last quarter randomly
I guess a guess is the best I'll do
I'll do, last guess
last time, last time is the best time

þriðjudagur, janúar 19